लुसिफर मूलतः ल्याटिन भाषाको शब्द हो, जसको अर्थ “ज्योति ल्याउने” (Light-Bringer) वा “बिहानको तारा” (Morning Star) हुन्छ । यो नाम रोमन संस्कृतिमा शुक्र ग्रह (Venus Planet) को लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । जुन बिहान सूर्य उदाउनु अघि सबैभन्दा चम्किलो देखिन्छ ।
यद्यपि, मुख्य रूपमा ईसाई धर्मशास्त्रमा, ‘लुसिफर’ एक फरक र शक्तिशालीको प्रतीक बनेको छ ।
विभिन्न दृष्टिकोणले ‘लुसिफर’
१. इसाइ धर्मशास्त्र :
लुसिफरलाई परमेश्वरको विरुद्ध विद्रोह गर्ने, स्वर्गबाट निष्कासित गरिएको एक पतित दूत (Fallen Angel) को रूपमा चिनिन्छ ।
२. अन्य अवधारणा अनुसार लुसिफर :
यसलाई प्रायः शैतान (Devil) सँग जोडिएर हेरिन्छ । बाइबलको पुरानो नियमको यशैया (Isaiah) १४:१२ मा बेबिलोनका राजाको पतनलाई बिहानको ताराको पतनसँग तुलना गरिएको छ, र यसैलाई ल्याटिन भाषामा ‘लुसिफर’ भनिएको थियो । यसै सन्दर्भबाट, लुसिफर घमण्ड, विद्रोह र अन्धकारको प्रतीकको रूपमा स्थापित भयो ।
सारांशमा, ‘लुसिफर’ शब्दले मूलतः ज्योति र चमक लाई जनाए पनि, ईसाई परम्परामा यसको अर्थ गर्वको कारण पतन भएको परमेश्वरको शत्रु भन्ने बुझिन्छ ।
विश्व राजनीतिमा यसको प्रयोग किन भइरहेको हुन्छ ?
विश्व राजनीतिमा ‘लुसिफर’ वा यसका पर्यायवाची शब्दहरू शैतान वा असुरको प्रत्यक्ष प्रयोग खासगरी प्रतीकात्मक र लाक्षणिक रूपमा हुने गर्दछ । यसका पछाडि मुख्यतया निम्न कारणहरू छन् :
१. विरोधीलाई ‘दानवीकरण’ (Demonization) गर्ने :
राजनीतिक विरोधीहरू, फरक विचारधारा वा शत्रु राष्ट्रहरूलाई पूर्ण रूपमा खराब र नैतिक रूपमा भ्रष्ट देखाउनका लागि यो शब्द प्रयोग गरिन्छ ।
कसैलाई ‘लुसिफर’ वा ‘शैतान’ भन्नुको अर्थ उनीहरू मानव होइनन्, तर शुद्ध खलनायक (Evil) हुन् भनी आरोप लगाउनु हो । यसले आम जनतामा डर, घृणा र आक्रोश पैदा गर्छ र आफ्ना समर्थकहरूलाई एकजुट बनाउन मद्दत गर्छ ।
२. घमण्ड र निरंकुशताको आलोचना :
लुसिफरको पतनको कथा घमण्ड (Pride) को परिणाम थियो । राजनीतिमा, जब कुनै नेता वा शासन प्रणाली अत्याधिक आत्म-केन्द्रित, निरंकुश वा दमनकारी हुन्छ, तब यसलाई ‘लुसिफरियन’ शक्तिसँग तुलना गरेर उनीहरूको घमण्ड र अहंकारको पतन निश्चित छ भन्ने सन्देश दिइन्छ ।
३. षड्यन्त्र सिद्धान्त (Conspiracy Theories) :
कतिपय षड्यन्त्र सिद्धान्तहरू मा विश्वका शक्तिशाली र गोप्य संस्थाहरू वा कुलीन वर्गहरूले गोप्य रूपमा ‘लुसिफरियन’ दर्शन पछ्याउने वा शैतानी शक्तिसँग साँठगाँठ गर्ने दाबी गरिन्छ । यसको उद्देश्य ती शक्तिशाली समूहहरूलाई अमानवीय र खतरनाक देखाउनु हो, जसले उनीहरूको विरुद्ध जनमत सिर्जना गर्न सहयोग गर्छ ।
४. नैतिक युद्धको चित्रण :
’लुसिफर’ को प्रयोग गरेर कुनै पनि राजनीतिक संघर्षलाई असल (Good) र खराब (Evil) बीचको नैतिक वा धार्मिक युद्ध को रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ । यसले आफ्ना कार्यहरूलाई सही, पवित्र र आवश्यक ठहराउन मद्दत गर्छ, र युद्ध, हस्तक्षेप वा कठोर नीतिहरूको औचित्य सिद्ध गर्छ ।
संक्षेपमा, विश्व राजनीतिमा ‘लुसिफर’ को प्रयोग प्रायः भावात्मक भाषा (Emotional Language) र प्रतीकात्मकताको एक शक्तिशाली हतियारको रूपमा गरिन्छ । जसले आफ्ना विरोधीहरूलाई अन्धकारको शक्तिको प्रतिनिधि ठहर्याउँदै जनतालाई भावनात्मक रूपमा आकर्षित गर्छ ।साेत: सामाजिक सञ्जाल
